Ăn mày là gì | Atabook.com
Cập nhật lần cuối vào ngày 28/09/2022

Ăn mày là gì?

Quang Nguyễn - wangnguyen.vn@gmail.com

Ăn mày là danh từ chỉ những người xin tiền bạc, đồ dùng bố thí của người khác để sống.

Trong giới nghệ sĩ sân khấu (cải lương, kịch nói, ca nhạc), có một điều kiêng kỵ bất thành văn là nghệ sĩ rất hiếm khi, thậm chí là không bao giờ cho tiền người ăn mày. Điều này xuất phát từ câu chuyện được truyền miệng rằng, ông Tổ nghề sân khấu vốn xuất thân từ ăn mày, tức là nghề hát và người ăn mày có cùng chung Tổ nghiệp. Nếu như người ăn mày sống nhờ vào tiền của bố thí của người khác thì nghề hát lại sống nhờ vào đồng tiền của khán giả thưởng thức, hay nói thẳng ra là nghệ sĩ sân khấu “ăn mày” khán giả.

Bởi vậy mới có chuyện nghệ sĩ làm từ thiện khắp nơi nhưng không bao giờ cho tiền người ăn mày, vì làm thế khác nào phạm thượng với tổ nghiệp và cũng là để tránh mất lộc. Để tránh điều kiêng kỵ này, giới nghệ sĩ thường mượn tay người khác cho tiền người ăn mày chứ không đưa trực tiếp hoặc tự tay mua đồ ăn để cho hoặc mua những gì họ đang bán (chẳng hạn vé số) chứ tuyệt nhiên không bố thí tiền lẻ cho người ăn mày. 


Hoài Linh tiểu phẩm hài
Nghệ sĩ Hoài Linh trong tiểu phẩm hài "Thà ăn mày hơn ăn cướp"

Tại sao gọi là ăn mày? 

Ăn mày, tiếng Anh là Beggar, Hán Việt là hành khất, tiếng lóng theo tiểu thuyết kiếm hiệp Kim Dung là Cái Bang, còn Từ điển tiếng Việt (Viện Ngôn Ngữ Học) định nghĩa từ ăn mày gồm 3 lớp nghĩa:

1.
xin của bố thí để sống.

2.
cầu xin của thánh, Phật, theo tín ngưỡng

3. người chuyên ăn mày để sống.


Xuất xứ của từ ăn mày chính là ở lớp nghĩa thứ 3 ở trên. Trong 2 từ ăn mày thì nghĩa của từ mày có lẽ không nhiều người biết. Đây là tên gọi của lớp vảy vỏ nhỏ xíu nằm phía trên đầu của hạt gạo, khi xay xát hoặc nghiền nhỏ, mày sẽ bị rơi xuống giống như một thứ bụi vụn dễ lẫn vào cám hoặc hạt tấm "loại hai" [loại gạo bụi rất nhỏ so với tấm "loại một" vẫn bán ở các tiệm cơm tấm hiện nay - Quang Nguyễn]. Trường hợp hạt thóc không xay ra làm gạo mà được ủ làm lúa giống thì mày sẽ trở thành mầm lúa.
 

Hạt thóc không xay ra làm gạo mà được ủ làm lúa giống thì mày sẽ trở thành mầm lúa

Thường thì những loại này (gồm mày, tấm loại hai, cám, ...), người ta dùng để nấu cho lợn ăn hoặc nếu có bỏ đi cũng không tiếc. Ăn mày nghĩa gốc ban đầu chính là dùng chỉ những người khốn khổ, đói cơm, phải đi gom nhặt những thứ người ta bỏ đi hoặc ban phát chút của "ăn không hết" là mày gạo, cám, mày ngô.

Trong tác phẩm Ngọn cỏ gió đùa, nhà văn Hồ Biểu Chánh có một đoạn mô tả rất đắt về tình cảnh khốn cùng của nhân vật Lê Văn Đó. Nhà không còn gì ăn, những củ khoai củ bắp cuối cùng cũng đã hết sạch đến nỗi phải luộc cả cỏ mà ăn, mẹ già bệnh, chị dâu và 7 đứa cháu nằm thở thoi thóp vì đói, trong khi đã mấy ngày rồi Đó không được ai kêu mướn làm. Buộc lòng Lê Văn Đó đã phải giựt trộm nồi cháo heo của nhà ông bá hộ Cao để mẹ, chị và các cháu ăn đỡ.

Kể vậy để thấy rằng vì hoàn cảnh chẳng đặng đừng mới phải ăn mày gạo, cám, ... là những thứ vốn dùng cho lợn hoặc thứ bỏ đi. Và cũng vì cùng đường tận lối mới phải theo “nghề” ăn mày, chứ cũng ngậm ngùi lắm, tủi hổ lắm.

 
Ngày nay, ăn mày đã biến tướng và trở thành một vấn đề nhức nhối của đô thị. Bên cạnh những người ăn mày “xịn” vì hoàn cảnh mới phải xin bố thí của thiên hạ, vẫn có những thanh niên sức dài vai rộng cũng tự “biến” mình thành kẻ tàn tật để gợi lòng thương hại của người khác mà xin ăn.

Tham khảo và trích dẫn

Viện Ngôn Ngữ Học - Từ Điển Tiếng Việt - NXB Đà Nẵng, 2003
• Hồ Biểu Chánh - Ngọn cỏ gió đùa

Website cùng hệ thống

AtaHome.vn 
Kênh thông tin bất động sản - Nền tảng mua bán, cho thuê nhà đất #1 Bình Dương.
Bình luận (0)