Phan Ngọc | Atabook.com
Cập nhật lần cuối vào ngày 23/07/2021
Phan Ngọc

Phan Ngọc

(1925 - 2020)

Giáo sư Phan Ngọc được xem là nhà “bách khoa” cuối cùng của một thế hệ các nhà khoa học ở Việt Nam, là nhà khoa học của nhiều ngôn ngữ. Ở Việt Nam, sau Trương Vĩnh Ký (một ký giả, dịch giả lớn đầu thế kỷ 20) thì giáo sư Phan Ngọc là người thứ hai có một vốn ngoại ngữ đáng kinh ngạc. Trong đời làm việc, ông biết tới 12 ngoại ngữ, nói, và viết thông thạo sáu thứ tiếng.


Tiểu sử

Phan Ngọc sinh ngày 10/10/1925 tại xã Nhân Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An. Cha ông là cụ Phan Võ, đậu Phó Bảng năm 1910, từng làm quan lớn của Triều đình Huế, khi về hưu được thăng Hàm Thượng thư Bộ Lễ.

Ông được cha dạy chữ Hán từ năm 6 tuổi, 
lớn lên theo học trường dòng của đạo Công giáo, nên chữ Hán, tiếng La tinh, tiếng Pháp, tiếng Anh ông thông thạo từ ngày còn rất trẻ. 

Sau đó, ông được gửi vào học tại Trường Quốc học Huế. Tại đây, Phan Ngọc là một học trò cưng của học giả Đào Duy Anh từ những ngày ông còn học ở Huế trước năm 1945. Ấn tượng sâu sắc của cụ Đào Duy Anh đối với người học trò Phan Ngọc là về vốn kiến thức và sự hiểu biết của người học trò này khi bình giảng câu nói: “Cuộc đời không quan trọng, quan trọng là ở sự nghiệp để lại cho đời” mà cụ ra đề. Trong bài văn của mình, Phan Ngọc đã dẫn chứng những nhân vật nổi tiếng trong lịch sử Trung Quốc trước đây, như Tư Mã Thiên, Đỗ Phủ, Hàn Phi Tử  và nhiều nhân vật lịch sử khác trên thế giới, cuộc đời tuy nghèo nhưng sự nghiệp để lại cho đời lại rất lớn lao.

Sau khi đỗ tú tài trường Quốc học Huế, Phan Ngọc thi tiếp vào học Trường Y (thuộc Pháp). Tuy nhiên, cách mạng Tháng Tám 1945 đã làm thay đổi sự học của Phan Ngọc. Ông bỏ học, hăng hái tham gia các hoạt động cứu quốc.

Năm 1947, ở tuổi 22 tuổi, ông trở thành người thầy đầu tiên của Trường cấp 3 Tư thục huyện Yên Thành do chính người chú của ông - Phan Lô, làm hiệu trưởng. 

Năm 1950, ông tham gia lực lượng Vệ quốc đoàn. Với vốn liếng tiếng Pháp, tiếng Anh, tiếng Hán sẵn có (1), ông làm phiên dịch cho Ban Liên hợp đình chiến (trong phái đoàn Liên hợp hai bên). Vừa là chiến sĩ vệ quốc, vừa học hỏi và trau dồi tri thức ngoại ngữ và văn hóa, chịu ảnh hưởng sâu rộng của các học giả tiền bối như Huỳnh Thúc Kháng, Cao Xuân Huy, Đào Duy Anh... ông đã tích lũy cho mình cả vốn sống và vốn kiến thức vừa rộng vừa sâu.

Năm 1955, ở tuổi 30, Phan Ngọc được Giáo sư Trần Đức Thảo mời về xây dựng khoa Ngữ văn, Trường đại học Sư phạm Hà Nội. Ông đã vinh dự được tham gia đứng lớp cùng với các nhà khoa học lớn như Đào Duy Anh, Trần Đức Thảo...

Năm 1956, ông lại được điều sang làm hạt nhân thành lập khoa Ngữ văn, Trường đại học Tổng hợp Hà Nội. Ông là Chủ nhiệm đầu tiên của Bộ môn Ngôn ngữ học của khoa Ngữ văn (mà sau này có rất nhiều nhà giáo, nhà ngôn ngữ học nổi tiếng từ “cái nôi” ông gây dựng như các GS: Nguyễn Tài Cẩn, Nguyễn Hàm Dương, Đoàn Thiện Thuật, Hoàng Thị Châu, Lê Quang Thiêm, Đinh Văn Đức, Nguyễn Đức Dân, Nguyễn Thiện Giáp; các PGS Nguyễn Kim Thản, Nguyễn Văn Tu...)

Sau năm 1958, Phan Ngọc thôi công việc giảng dạy, chuyển sang làm công tác nghiên cứu và dịch thuật. 

Đến năm 1980, ông chuyển công tác về Viện Đông Nam Á thuộc Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn Quốc gia.

Tối ngày 26/08/2020, học giả Phan Ngọc qua đời tại Hà Nội, hưởng thọ 95 tuổi.


Đánh giá

Phan Ngọc là một dịch giả tên tuổi được giới dịch thuật và nhiều người đọc biết đến và kính nể. Ông là dịch giả nhiều tác phẩm, dịch từ nguyên bản nhiều thứ tiếng, như: Thần thoại Hy Lạp, Spartacus từ tiếng Pháp; Chiến tranh và hoà bình của Lev Tolstoi từ tiếng Nga; Kịch Shakespeare từ tiếng Anh; Sử ký Tư Mã Thiên, Chuyện Làng nho từ nguyên bản tiếng Hán…

Sau này, ông còn dịch nhiều tác phẩm nổi tiếng khác, như Oliver Twist của Charles Dickens; David  Coperfield; Văn Tâm điêu long của Lưu Hiệp; Mỹ học của Heghen … Đặc biệt năm 1976, theo yêu cầu đặt ra trước Đại hội Đảng lần thứ IV, ông dịch cuốn Triết học Heghen từ nguyên bản tiếng Đức vượt thời gian 3 tháng. Ông cùng với giáo sư Lê Thước dịch nguyên bản từ tiếng Pháp cuốn Từ điển tên riêng thế giới, dày 1.734 trang và là tác giả của cuốn từ điển đồ sộ: Từ điển Anh- Việt gồm 250.000 từ. 

Các tác phẩm của Phan Ngọc có trên trang Atabook.com

Bản sắc văn hóa Việt Nam
Website cùng hệ thống

AtaHome.vn 
Kênh thông tin bất động sản - Nền tảng mua bán, cho thuê nhà đất #1 Bình Dương.
Bình luận (0)